THE DIARY

"ਉਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ... ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪੰਨੇ।"

ਦੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

Story 01 • Written by Maanpreet

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਜੁਟਾ ਸਕਿਆ।

ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਮੈਂ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਰੂਪ। ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਉਸ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣੇ ਸਨ। ਮਾਨਸਾ ਖੁਰਦ ਤੋਂ ਬਠਿੰਡੇ ਤੱਕ ਦਾ ਮੇਰਾ ਸਫ਼ਰ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਰੂਪ... ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸੀਰਤ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤ ਝੀਲ ਵਰਗੀ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬੇਇੰਤਹਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਇੰਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਸਾਡੀ ਉਸ ਪਾਕ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜ ਦੇਣ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿਮਰਨ ਸੀ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਲਕੁਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਉਲਟ ਸੀ। ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਉਸ ਬੁੱਲੇ ਵਰਗੀ ਸੀ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬੇਬਾਕ, ਹੱਸਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਵਾਰਨ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਹੇ ਮੇਰੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਉਸ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ ਸਨ।

✦ ✦ ✦

ਇਹ ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਸ਼ਾਮ ਸੀ। ਬਠਿੰਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਿਮਰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੌਫ਼ੀ ਸ਼ਾਪ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਬਾਹਰ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੇਜ 'ਤੇ ਪਿਆ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। "ਕੀ ਗੱਲ ਏ ਸਿਮਰਨ? ਸਭ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ?" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ।

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੀਮੀ, ਪਰ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹੋਰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ... ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਾਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।"

ਉਸ ਪਲ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਜ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੌਫ਼ੀ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ੋਰ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕਦਮ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਨ ਜਿਹੀ ਛਾ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕ ਗਈ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਪ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੈਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਮਰਨ ਬੈਠੀ ਸੀ... ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੇ ਹਰ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।

ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਰਕਿਆਂ 'ਤੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਸਿਉਂ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ 'ਨਾਂਹ' ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਉਸ ਝੂਠੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੇ ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕੈਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

✦ ✦ ✦

ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਸਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫੇਅਰਵੈੱਲ (Farewell) ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਰੂਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ।"

ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲਿਓਂ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਸਲ ਗਈ। "ਕੀ? ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ?" ਮੈਂ ਹਕਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਜੋ ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਦੀ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ... ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਈ ਕਿ ਮੈਂ ਗਲਤ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਵਰਗੀ ਕੁੜੀ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕੀ।"

ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅਟਕ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਚੀਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਰੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ! ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਝੂਠ ਹੈ! ਮੈਂ ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ! ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀ ਕਾਇਰਤਾ ਨੇ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

✦ ✦ ✦

ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਮਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 'ਨਾਂਹ' ਕਹਿਣਾ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਂਹ ਸਾਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਦਾ ਦਰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਝੂਠੀ 'ਹਾਂ' ਤਿੰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਅਜ਼ਾਬ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ... ਦੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਸਿਰਫ਼ ਡੁੱਬਣਾ ਸੀ।

ਬਠਿੰਡੇ ਦਾ ਆਸ਼ਿਕ
ਅਤੇ ਖੜਕਦਾ ਸਪਲੈਂਡਰ

Story 02 • A Tale of Epic Failures

ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ 21 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਉਸਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਪਲੈਂਡਰ (Splendor) ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਉਸਦੇ ਦੋ ਵਿਹਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਸ਼ਿਕੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਇੰਝ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰਾਈਟਰ ਉਹੀ ਹੋਣ। ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ... ਸਗੋਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਬਹੁਤ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ।

ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ, ਨਾਲ ਇੱਕ-ਤਰਫ਼ਾ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਐਕਟਿਵਾ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖੜਕਦੇ ਸਪਲੈਂਡਰ 'ਤੇ, ਜਿਸਦਾ ਸਾਈਲੈਂਸਰ ਅੱਧਾ ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਸਨ—ਪੰਮਾ ਤੇ ਜੱਸਾ। ਪੰਮੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਚ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੱਸੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਉੱਥੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਚੱਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪੋਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੱਸੇ ਨੇ ਇੰਝ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਕਰ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇ।

"ਦੇਖ ਭਰਾਵਾ," ਜੱਸੇ ਨੇ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਪਲ ਮੁੰਡੇ ਨਹੀਂ ਪਸੰਦ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਐਂਟਰੀ ਹੀਰੋਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਆ। ਸਪਲੈਂਡਰ ਦਾ ਪਟਾਕਾ ਪਵਾ ਕੇ ਰੋਕੀਂ ਐਨ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ। ਇਮਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਪੈ ਜਾਊ ਗਾਡਰ ਵਰਗਾ!"

✦ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ: ਘੈਂਟ ਐਂਟਰੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ✦

ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਮ ਲੱਗਿਆ। ਆਖਿਰ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈੱਲ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ ਕਰਦੇ ਨੇ! ਅਸੀਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਜਦੋਂ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ (Rose Garden) ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂਗਾ। ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਨਵੀਂ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਈ, ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਜੈੱਲ (Gel) ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਕਬੂਤਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤਿਲਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਪੰਮੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰੀ ਤੋੜਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜੱਸਾ ਅਤੇ ਪੰਮਾ ਦੂਰ ਛੋਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰੇਹੜੀ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਅਚਾਨਕ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਆਪਣੀ ਐਕਟਿਵਾ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜੱਸੇ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੱਥ ਹਿਲਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ— "ਜਾਹ ਸ਼ੇਰਾ! ਪਾ ਦੇ ਪਟਾਕਾ!"

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਪਲੈਂਡਰ ਨੂੰ ਕਿੱਕ ਮਾਰੀ। ਬਾਈਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ, ਉੱਪਰੋਂ ਮੈਂ ਰੇਸ ਪੂਰੀ ਖਿੱਚ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬ੍ਰੇਕ ਮਾਰ ਕੇ ਸਲਾਈਡ (Slide) ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕਾਂਗਾ। ਪਰ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ।

✦ ਭਾਗ ਦੂਜਾ: ਪਟਾਕਾ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ✦

ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬ੍ਰੇਕ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਈਲੈਂਸਰ ਵਾਲਾ ਪਟਾਕਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਮੇਰੇ ਸਪਲੈਂਡਰ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੰਬ ਫਟਿਆ ਹੋਵੇ। "ਧੜਾਅਅਅਮ!" ਆਵਾਜ਼ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੀ ਕਿ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਐਕਟਿਵਾ ਸਮੇਤ ਪਾਸੇ ਪਈ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਮੇਰਾ ਸਪਲੈਂਡਰ ਵੀ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ।

ਸਾਰਾ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਸਾਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜੈੱਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਬੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਫਟਾਫਟ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਪੀਤੀ ਉੱਠੀ। ਉਸਦੇ ਨਵੇਂ ਸੂਟ 'ਤੇ ਚਿੱਕੜ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ。

"ਕੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਤੈਨੂੰ?!" ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਖੀ। "ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਵਾਂ? ਦਿਖਦਾ ਨਹੀਂ ਸੜਕ 'ਤੇ?"

ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿਚਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਚਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, "ਉਹ... ਆਈ ਲਵ ਯੂ... ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।"

ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਫੁੱਲ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਜੈੱਲ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸੱਤਵੇਂ ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਉਹ ਫੁੱਲ ਖੋਹਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਪਲੈਂਡਰ ਦੀ ਟੈਂਕੀ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ। "ਆਪਣਾ ਇਹ ਕਬਾੜਖਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾ! ਮੁੜ ਕੇ ਮੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਵੀਂ!" ਉਹ ਆਪਣੀ ਐਕਟਿਵਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੁੜ-ਬੁੜਾਉਂਦੀ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ。

✦ ਭਾਗ ਤੀਜਾ: ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ✦

ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਆਸ਼ਿਕ ਵਾਂਗ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਜੱਸਾ ਅਤੇ ਪੰਮਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਪੰਮੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਛੋਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਲਿਫਾਫਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜੱਸੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ 'ਹੀਰੋਆਂ ਵਾਲੀ ਐਂਟਰੀ' ਮਾਰੀ ਸੀ。

ਜੱਸੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਕੋਈ ਨਾ ਵੀਰੇ, ਦਿਲ ਛੋਟਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੇਰੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਸਪਲੈਂਡਰ ਦੇ ਪਟਾਕੇ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀ ਕਰੂਗੀ?"

ਪੰਮੇ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਛੋਲੇ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸਹੀ ਗੱਲ ਆ। ਨਾਲੇ ਭਰਾਵਾ, ਤੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਬਹੁਤ ਘੈਂਟ ਸੀ। ਐਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗੂੰ! ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੈਮਰਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਨਾ, ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ।"

ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪਾੜਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਵਿਹਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਪਲੈਂਡਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਉਹ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਸੂਟ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਬਠਿੰਡੇ ਦਾ ਆਸ਼ਿਕ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ!

ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਰਜ਼

Story 05 • Written by Maanpreet

ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਤਰੇੜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਅੰਨਦਾਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫਸਲ ਪੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਪੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਜੋ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦਿਆਂ। ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਸੁਣ ਲਏ, ਤਾਂ ਫਸਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਰਜ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਰਜ਼ਾ ਉਸ ਉਮੀਦ ਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹਰ ਵਾਰ ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਬੀਜਣ ਵੇਲੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

✦ ✦ ✦

ਆੜ੍ਹਤੀਏ ਦੀ ਬਹੀ (ਕਿਤਾਬ) ਦੇ ਪੰਨੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਫਿੱਕੇ ਪੈਣ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਉਹ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਟਰੈਕਟਰ ਕੁਰਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਟਰੈਕਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਸਮਾਜ ਨੇ, ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਿਤਾਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਮੁੱਲ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ।

ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਫਾਈਲਾਂ ਭਰਦੀਆਂ ਨੇ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਅੱਜ ਵੀ ਚੋਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭੁੱਖੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਬਾਪੂ ਨੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਨਾ ਪਾ ਕੇ ਖੇਤ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਟਾਹਲੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਕੰਬ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਉਹ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਖੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਸਿੰਜਿਆ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਮਿੱਟੀ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।

ਅੱਜ ਮੈਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਦ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਦਰਦ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਉਹ ਕਰਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਾਹ ਸਕਾਂਗੇ। ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉਸ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਜਦਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਵਰ੍ਹਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੈ।

ਸੁੰਨੀਆਂ ਸੱਥਾਂ

Story 06 • Written by Maanpreet

ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਹੁਣ ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ। ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਾਸੇ ਗੂੰਜਦੇ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖੰਘਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਖੰਭ ਤਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪਿੱਛੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ, ਮੇਰੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਗਏ। ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ... ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤ ਦੀਪਾ ਏਅਰਪੋਰਟ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁੰਨਸਾਨ ਪਸਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ।

✦ ✦ ✦

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਘਾਹ ਉੱਗ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਬੈਟ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੇਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਜਿੰਦਰੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਰਾਗ ਬਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਨੇ।

ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਤੂੰ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਹ ਪੁੱਤ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ?" ਪਰ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਇਸ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਾਂਭੇਗਾ? ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਸਾਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਾਡੀਆਂ ਰੀਤਾਂ... ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਰੀਲਜ਼ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੈਸਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਜੋ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ। ਪੰਜਾਬ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰੂਹ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਉਸੇ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਮੁੜ ਕੇ ਆਵੇਗਾ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ।

ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੈਣ

Story 07 • Written by Maanpreet

ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਬੋਰਡ ਤੇ ਟਾਹਲੀਆਂ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੇ ਨੇ? ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਭ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤ ਦੀ ਅਰਥੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਸੁੰਨ ਪਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਸੁੱਕ ਗਏ ਨੇ ਪਰ ਦਿਲ ਦੀ ਚੀਖ ਅਜੇ ਵੀ ਆਸਮਾਨ ਪਾੜਦੀ ਹੈ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਕੱਢੀ ਜਦੋਂ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮੋਟਰ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ। ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਉਹ ਸਰਿੰਜ ਸਿਰਫ ਇਕ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਇਕ ਖੰਜਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਂ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ "ਪੁੱਤ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ", ਅੱਜ ਉਹਦੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਈ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਉਹਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਫੇਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ "ਪੁੱਤ ਉੱਠ, ਦੇਖ ਬਾਪੂ ਤੇਰੀ ਨਵੀਂ ਕਮੀਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।"

✦ ✦ ✦

ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਕਤ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਕਤ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਪੂ ਦੀ ਪੱਗ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੁਲਦੀ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤ ਕਿਤੋਂ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ।

ਇਹ ਦਰਦ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਹੱਡਾਂ 'ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਅੱਜ ਲਿਖਦੇ-ਲਿਖਦੇ ਰੁਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਸਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਸਕਣ।

ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਵੀ ਖੇਡ ਅਜੀਬ ਏ,
ਕੋਈ ਅਮੀਰ ਤੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਏ,
ਜਿੱਥੇ ਹੱਸਣਾ ਸੀ ਮਿਲ ਕੇ ਯਾਰਾਂ ਨੇ,
ਓਥੇ ਅੱਜ ਸਿਰਫ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਸਲੀਬ ਏ।

ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਸਿਵਾ

Story 09 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਮੋਢਾ ਦੇਣਾ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਫ਼ਨ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਗਜ਼ ਦੀ ਦੇਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭਾਰੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਉਸ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਖ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।

ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ 'ਮਹਿਕ'। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਹ ਯਾਦ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭੁਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਡਾ ਇਸ਼ਕ ਕੋਈ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਦੋ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, "ਮਾਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਰੋਵੀਂ ਨਾ... ਬੱਸ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਦੇਵੀਂ।" ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਹੰਝੂ ਰੋਣੇ ਪੈਣਗੇ।

✦ ✦ ✦

ਗੱਲ ਉਸ ਮਨਹੂਸ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਧੁੰਦ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਖਦੀਆਂ। ਮਹਿਕ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਹਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. (NRI) ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰੋਈ, ਉਹਨੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਨਿਲਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਬੇਬਸ ਸੀ... ਮੇਰੀ ਉਮਰ, ਮੇਰੀ ਹੈਸੀਅਤ, ਮੇਰਾ ਨੀਵਾਂ ਘਰ... ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।

ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਲਾਲ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਉਹ ਨੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁਰਦਾ ਛਾਪ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਕੀਤਾ, "ਮਾਨ, ਮੈਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ... ਪਰ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿਣੀ ਹੈ।" ਉਹ ਰਾਤ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਕੂਨ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਡੋਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਦਾ ਧੁੰਦ ਕਾਰਨ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਿਕ... ਮੇਰੀ ਮਹਿਕ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।

✦ ✦ ✦

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਾਲ ਜੋੜਾ ਹੁਣ ਚਿੱਟੇ ਕਫ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਸਿੰਧੂਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਰੰਗ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਚੀਖਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੀ! ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹਾ ਉਹਨੂੰ ਸੜਦੇ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਦਾ ਸਿਵਾ ਬਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ, ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਾਨਪ੍ਰੀਤ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਵਕਤ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਾਲੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਏ ਨੇ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਸਿਵਾ ਹਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਧੁੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਣ ਪਾਇਆ,
ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਥਰੂ ਕੇਰਿਆ,
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥੀਂ,
ਆਪਣਾ ਜਹਾਨ ਘੇਰਿਆ।

ਉਹ ਰਾਖ ਬਣ ਕੇ ਉੱਡ ਗਈ,
ਮੈਂ ਪੱਥਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ,
ਜੋ ਦੁੱਖ ਸੀ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ,
ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਖਹਿ ਗਿਆ।

✦ ✦ ✦

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਨਪ੍ਰੀਤ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖਦੇ ਨੇ। ਅਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ ਪਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰੀ ਜਿੰਦਗੀ? ਮੈਂ ਲਿਖਦਾ ਰਹਾਂਗਾ... ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਅੱਗ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ 'ਹਿਕਾਯਤ' ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਕਰ ਸਕੇ।

ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਣੀਆਂ

Story 10 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਰੱਬ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸ਼ਾਇਦ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਕੱਚ ਦੇ ਬਣਾਏ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੈ ਪਰ ਜੁੜਨਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ—ਨੂਰ ਅਤੇ ਸੀਰਤ। ਉਹ ਭੈਣਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਜਾਨ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਸਨ। ਨੂਰ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਹੋਵੇ। ਸੀਰਤ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਚੰਚਲ ਤੇ ਲਾਡਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਣੀ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਆਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਉਹ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਬਾਪੂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕੰਬਲ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਪੈਸੇ ਸਨ। ਨੂਰ ਨੇ ਉਹ ਕੰਬਲ ਸੀਰਤ ਨੂੰ ਉਢਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਠਰਦੀ ਰਹੀ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਹ ਗਰਮੀ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਤਿਆਗ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਧੀਆਂ ਜੰਮਦੀਆਂ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜਿਉਣ ਵਾਸਤੇ ਨੇ।

✦ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ: ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ✦

ਵਕਤ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਸੀਰਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ, ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਾ ਦਾਜ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੀ। ਨੂਰ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਰਤ ਦੀ ਫੀਸ ਭਰੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਸੀਰਤ ਪੁੱਛਦੀ, "ਦੀਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ?" ਤਾਂ ਨੂਰ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੇ ਤੂੰ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਧੀ ਡਾਕਟਰਨੀ ਤਾਂ ਆਪੇ ਬਣ ਜਾਊਂ।"

ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਉਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਸੀਰਤ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਨੂਰ ਘਰ ਬੈਠੀ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਹੁਤ ਭੈੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, "ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਛੋਟੀ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਡਿਗਰੀਆਂ ਕਰਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋ? ਇਹਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰੋ।" ਬਾਪੂ ਦੀ ਪੱਗ ਹੁਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝੁਕਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਨੂਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖੁਦ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਬਾਪੂ, ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰ ਦਿਓ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ।"

✦ ਭਾਗ ਦੂਜਾ: ਇੱਕ ਮਜਬੂਰ ਸੌਦਾ ✦

ਨੂਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਦਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਹੀ-ਸਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਰਤ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, "ਦੀਦੀ, ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੁਡਵਾ ਦਿਓ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੋ।" ਪਰ ਨੂਰ ਨੇ ਸੀਰਤ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹਰ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਬਣ ਜਾਊ।"

ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਨੂਰ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਦਾਜ ਦੀ ਭੁੱਖ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਾਹਨੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਉਹਨੇ ਕਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੋਨ 'ਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ, "ਬਾਪੂ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਸੀਰਤ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇ।" ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਨੀਲ ਪਏ ਹੋਏ ਹੱਥ ਉਹਦੀ ਚਾਦਰ ਹੇਠ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ ਹਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਫਿਕਰ ਸੀ।

✦ ਭਾਗ ਤੀਜਾ: ਅਖੀਰੀ ਮਿਲਣੀ ✦

ਸੀਰਤ ਦਾ ਫਾਈਨਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਵਲ ਆਈ। ਉਹ ਭੱਜੀ-ਭੱਜੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜੋ ਉਹਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨੇ ਪੂਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਨੂਰ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਝੱਗ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਦਾਜ ਦੀ ਹੋਰ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਸੀਰਤ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ। ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਧੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਸੀਰਤ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ 'ਸਟੈਥੋਸਕੋਪ' (Stethoscope) 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਉਹਦੀ ਉਹ ਆਖਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, "ਦੇਖ, ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਗਈ, ਤੂੰ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਈ।" ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੌਤ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੰਨੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਦੀ ਅਰਥੀ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਦੀ ਚੀਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੀਰਤ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਡਾਕਟਰ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਰੋਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਜਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹਦੇ ਲਈ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

✦ ✦ ✦

ਦੋ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਸੀ ਮੇਲ ਅਜੀਬ,
ਇੱਕ ਮਰ ਗਈ, ਇੱਕ ਬਣੀ ਨਸੀਬ।
ਜਿਸ ਕੱਚੇ ਕੋਠੇ 'ਚ ਪਲੀਆਂ ਸੀ ਦੋਵੇਂ,
ਓਥੇ ਅੱਜ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਕਰੀਬ।

ਇੱਕ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ,
ਦੂਜੀ ਨੇ ਜਹਾਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ,
ਪਰ ਮਾਨਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਕਲਮ ਪੁੱਛਦੀ ਏ,
ਕਿ ਉਸ ਭੈਣ ਦਾ ਹਰਜ਼ਾਨਾ ਕੌਣ ਦਊ ਹਬੀਬ?

ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ... ਪਰ ਹਰ ਹਿਕਾਯਤ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਕੰਬ ਰਹੇ ਨੇ। ਧੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਇੱਕ ਅਣਦੇਖੀ ਸਾਂਝ

Story 11 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਮੂਸੇ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਚੀਕਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ 29 ਮਈ ਦੀ ਉਸ ਮਨਹੂਸ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫੋਨ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਖ਼ਬਰ ਚਮਕੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਨਾ? ਜਿਸ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੋਣਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਦੂਜੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਹਿਕਾਯਤ ਉਸ ਦਿਨ ਇਹੀ ਸੀ।

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਥੱਕਿਆ-ਟੁੱਟਿਆ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੈੱਡਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਥਾਪੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਅਕਸਰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਲੱਭਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ 'ਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਅਣਦੇਖਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਸੀ।

✦ ✦ ✦

ਉਸ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਰਹਿ-ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕੋ ਖਿਆਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਗਾਣਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹੇਗਾ, "ਦੱਸ ਪੁੱਤ ਤੇਰਾ ਮੂਸੇ ਆਲਾ ਕੌਣ ਆ।" ਉਹ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਚੀਖਦੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਉਹ ਕੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ? ਪਰ ਫਿਰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਝੁਕਾਉਣਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਰ ਦੂਜੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦੇ ਗਾਣੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਗਾਣੇ ਉਹੀ ਬੜ੍ਹਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਬਾਪੂ ਦੀ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਕੰਬ ਗਈ। ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ। ਇੱਕ ਪਿਓ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤ ਦੀ ਅਰਥੀ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਦੇਖਣਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

✦ ✦ ✦

ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਾਸ਼, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਕਾਸ਼, ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਸਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਰੱਬ ਨੂੰ ਇਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਇਹ ਸਾਂਝ ਅਣਦੇਖੀ ਹੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਛੱਡ ਗਿਆ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਨਾ। ਉਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਗ਼ਮ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉਸ ਅਧੂਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਿਉਣੀ ਸੀ।

ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਉਹ ਜਿਗਰਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਮੂਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।

ਇਹ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਵੇਗਾ, ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਫੈਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਆਪਣੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਲਿਖਣਗੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਨਾ ਉਸ ਅਣਦੇਖੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕੱਲੇ ਲੜਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਅਲਵਿਦਾ ਸਿੱਧੂ... ਤੂੰ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਜੁਦਾ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਂਗਾ।

ਇੱਕ ਅਣਕਹੀ ਜੱਫੀ

Story 12 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਵੇਗੀ—ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਫੜ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇਖੀ, ਉਸ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਗਰਾ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ, ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਬਾਪੂ ਖੇਤੋਂ ਆ ਕੇ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਕ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਪਰਫਿਊਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਣਦਿੱਖੀ ਕੰਧ ਉਸਰਦੀ ਗਈ। ਉਹ ਕੰਧ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਕੰਧ ਸੀ 'ਅਦਬ' ਦੀ। ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਅਦਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਕਿਤੇ ਦਬ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

✦ ✦ ✦

ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਕੰਮ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੱਥ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਵਾਂ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਬਾਪੂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗ ਕੇ ਕੱਢੀਆਂ ਨੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕਮੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲਈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਫੀਸ ਭਰੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਸੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਜਿਵੇਂ ਸਿਉਂਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੱਸ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਲਾਸ ਉਹਦੇ ਮੇਜ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਾਣੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੱਬੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਬਾਪੂ ਕਦੇ ਜਤਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਜੱਫੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਰਮਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਪਿਆਰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਉਹਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

✦ ✦ ✦

ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਰੋਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਾਲਿਮ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਬਾਪੂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਫੇਦੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਚਾਲ ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹੀ ਧੀਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਜੰਗ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ 'ਸੰਸਕਾਰ' ਨੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ 'ਪੁੱਤ' ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਪੂ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹਾਂ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੱਬ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਅਣਖ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀਆਂ ਮਿਹਨਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਿਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਨਿਆਣਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੀ ਘੂਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਇੱਕੋ ਦੁਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਜਿਗਰਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਾਂ, "ਬਾਪੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਦਕੇ ਜਾਵਾਂ... ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਹੀਰੋ ਹੈਂ।" ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲਾ ਉਹ ਖਾਲੀਪਨ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।

ਅਲਵਿਦਾ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤੋ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਵਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਖੋਹ ਲਵੇ।

ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਹਿਕਾਯਤ

Story 13 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਪਿਆਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 'ਇਸ਼' ਦਾ ਆਉਣਾ ਕੋਈ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਮਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਆਈ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਾਲਜ ਦੇ ਉਸ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਦਿਖ ਗਿਆ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਛੁਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਈ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਇੱਕ ਦਿਲਾਸਾ ਸੀ।

✦ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ: ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ✦

ਵਕਤ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਉਹ 'ਆਈ ਲਵ ਯੂ' ਵਰਗੇ ਖੋਖਲੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਅਸੀਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਤੇ ਉਸ ਰੱਬ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, "ਮਾਨ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਸਿਆਣਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?" ਤੇ ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਜੋ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਕੜ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡੁੱਬਦਾ ਇਨਸਾਨ ਤਿਣਕੇ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?" ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਇਸ਼, ਰੂਹਾਂ ਕਦੇ ਜੁਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਤਾਂ ਅਮਰ ਹੈ।" ਉਸ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ।

✦ ਭਾਗ ਦੂਜਾ: ਅਧੂਰੀ ਹਕੀਕਤ ✦

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਇਸ਼ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਇਸ ਸਾਂਝ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਲਤ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਘਰ ਤੋੜਾਂ। ਮੇਰੀ 'ਹਿਕਾਯਤ' ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਕੀਤਾ, "ਇਸ਼, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਪਰ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਨ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਰੱਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਹਾਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਇਸ਼ਕ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਪਾਕ ਰਹੇ।"

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਰੋਇਆ। ਮੈਂ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗ ਕੇ ਕੱਢੀਆਂ, ਇਹ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਰੱਬ ਦੋ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੁਦਾ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਪੰਨੇ ਕਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ ਲਾਸ਼ ਬਣਦਿਆਂ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਬੱਸ ਇੱਕ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹਾ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

✦ ਭਾਗ ਤੀਜਾ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ✦

ਅੱਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਡਾਇਰੀ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਆਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ, "ਮਾਨ, ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ ਹੈ?" ਤੇ ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, "ਦਿਲ ਤਾਂ ਜਿਸਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਟੁੱਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਟੁੱਟਦੀ ਤਾਂ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।"

ਇਹ ਹੈ ਮੇਰਾ ਰੂਹਾਨੀ ਪਿਆਰ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੱਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਚੁੰਮਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਸ ਇੱਕ ਅਣਦੇਖੀ ਸਾਂਝ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ 'ਇਨਸਾਨ' ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਕੂ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ਼ਕ ਪਾਉਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਇਸ਼ਕ ਤਾਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਗਵਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

ਅਲਵਿਦਾ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤੋ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹੱਬਤ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਇੱਕ 'ਹਿਕਾਯਤ' ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਨ ਤੇ ਇਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਜੁਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ।

ਆਪਣਾ ਆਪ

Story 14 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਣਜਾਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਲਈ ਹੀ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਸ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਰੋਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਸ ਭੇਡ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਮੇਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੱਸ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ? ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਕੀ ਨੇ? ਪਰ ਕਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਾ ਫਿਊਚਰ-ਪਾਸਟ ਦਿਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕਦੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਖਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ 'ਇੰਟਰੋਵਰਟ' ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਵਾਂ।

✦ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ: ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾਪਨ ✦

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ ਹੋ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਘੁਮੰਡੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਨੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬੇਵਕੂਫ। ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਪੰਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ 10-15 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸੁਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਸੀ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਕੂ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ ਖੁਦ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ 'ਤੇ ਅੱਖਰ ਉਤਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਲਿਖਦਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਖਾਲੀਪਨ ਉਨਾ ਹੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਫੈਕਟ' ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਹਿਸੂਸ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

✦ ਭਾਗ ਦੂਜਾ: ਝੂਠੀ ਸਫਲਤਾ ✦

ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਹਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੰਜਰ-ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੱਸੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜਿਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਮੱਛੀ ਹਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਅਜ਼ਾਦ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪੌੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੜਕ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ।

ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੇ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ। ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਹ ਬਣ ਸਕਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਮਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।

✦ ਭਾਗ ਤੀਜਾ: ਅਖੀਰੀ ਸੱਚ ✦

ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ 'ਹਿਕਾਯਤ' ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਜੂਦ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝੇਗਾ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਉਣਗੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ, ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕਲਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਕਲਮ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਫਲਤਾ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਕੂ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਖੀਰੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਨਿਆਣਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੋਈ ਇਹ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕੇ ਕਿ ਮਾਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅਲਵਿਦਾ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤੋ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬੀਤ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੋ, ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ ਦਿਓ, ਤੇ ਦੇਖਿਓ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਿਕਾਯਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਝੂਠਾ ਕਿਰਦਾਰ

Story 15 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਵਿੱਚ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ—ਕਿਸੇ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰਨਾ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸੂਹ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਊ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਰੱਬ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਭੇਜੀ ਹੈ। [span_1](start_span)ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਰ ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ[span_1](end_span)। [span_2](start_span)[span_3](start_span)ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਕਾਪੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ[span_2](end_span)[span_3](end_span)। ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਮਾਨ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਮੈਂ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਤਾਂ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

✦ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ: ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ✦

ਪਰ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਦੇ ਹਟਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰਤਦੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਵੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਮਾਨ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਆਦਤ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।" ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨਕਾਬ ਪਛਾਣਨੇ ਕਿੰਨੇ ਔਖੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਉਹ ਮੱਛੀ ਸੀ ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਸੜਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ "ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਪਰ ਮੇਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਾਲਚ ਸੀ—ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਿਹਤਰ ਲੱਭਣ ਦਾ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਹੰਝੂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਇੰਝ ਤੋੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੱਚ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। [span_4](start_span)ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ[span_4](end_span), ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਕੂ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਕੱਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

✦ ਭਾਗ ਦੂਜਾ: ਖੋਖਲਾ ਦਿਲ ✦

[span_5](start_span)

ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ, "ਮਾਨ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ ਤੇਰਾ?"[span_5](end_span) ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂ? [span_6](start_span)ਦਿਲ ਤਾਂ ਜਿਸਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਟੁੱਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ[span_6](end_span)। ਟੁੱਟਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [span_7](start_span)ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਸ ਇੱਕ ਖੋਖਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ[span_7](end_span)। [span_8](start_span)ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨਾਲ 5 ਮਿੰਟ ਗੱਲ ਕਰ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਖ ਜਾਂਦੀ ਹੈ[span_8](end_span)। ਇਹ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਝੂਠੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਮੀ ਸੀ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਕਮੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਿਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੂਹ ਦੀ ਕਦਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਿਓ, ਉਹ ਕਦੇ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਸ ਮਾਨ ਨੂੰ ਮਰਦਿਆਂ ਜੋ ਕਦੇ ਸਭ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

✦ ਭਾਗ ਤੀਜਾ: ਅਖੀਰੀ ਸਬਕ ✦

ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਹਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਗਵਾਇਆ ਜੋ ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। [span_9](start_span)ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਿਕਾਯਤ ਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਨ ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸੇ[span_9](end_span)। ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭਰ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਹ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

[span_10](start_span)

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ[span_10](end_span), ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਕੂ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਖੀਰੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਗਵਾ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਕਲਮ ਹੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਾਥੀ ਹੈ।

[span_11](start_span)[span_12](start_span)

ਅਲਵਿਦਾ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤੋ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬੀਤ ਜਾਵੇਗਾ[span_11](end_span)[span_12](end_span)। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ, ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਵਫ਼ਾ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਲਾਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੋ, ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ ਦਿਓ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਿਕਾਯਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਝੂਠਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ।

ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ

Story 16 • Written by Maanpreet

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਹਿਕਾਯਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਮਰ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਿਬਾਸ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਿਬਾਸ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੂਹ ਇਸਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਦ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਧੋਖਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਰੂਹ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਰਾਤ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ 2 ਵੱਜ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਸਕੂਨ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਚਿਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਸਮ ਨਹੀਂ ਸੜ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਸਰਤਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਰਾਖ ਹੋ ਰਹੇ ਨੇ। ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਹਾਂ।

✦ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ: ਜਿਸਮ ਅਤੇ ਰੂਹ ਦੀ ਜੰਗ ✦

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰਨ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਵਿਅਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰੂਹ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਏ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਝੂਠੀਆਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਵੰਡਦਿਆਂ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖਾਲੀਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਫੈਕਟਟ੍ਰਿਵਿਆ ਪੇਜ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੈਸੇਜ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਖਿੱਚ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਲਈ ਤੜਫ਼ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅੰਕਲ ਦਾ ਮੈਸੇਜ ਆਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਕਿ "ਮਾਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਅੱਜ ਵੀ ਨੰਗੀ ਹੈ।" ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਧਰਮ ਜਾਂ ਜਾਤ ਨਹੀਂ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਅੰਕਲ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਲਿਬਾਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ।

✦ ਭਾਗ ਦੂਜਾ: ਵਿਛੜੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ✦

ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਵਿਛੋੜਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਛੋੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਹਾਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰੋਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਵਾਇਆ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ।

ਮੇਰੀ ਹਿਕਾਯਤ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਕਦੋਂ ਦੀ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਜੇ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਅਰਥੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਰੂਹ ਹੁਣ ਇਸ ਗੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਕਿਤੇ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।

✦ ਭਾਗ ਤੀਜਾ: ਰੂਹ ਦੀ ਅਲਵਿਦਾ ✦

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਜਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਆਏ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਣ, ਪਰ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਰ ਇੱਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਲਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ ਇੱਕ ਮਾਨਪ੍ਰੀਤ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪੰਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਵੀ ਰੂਹ ਇਸ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹਿਕਾਯਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਹੈ। ਮੌਤ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਸ ਇੱਕ ਮੋੜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਫ਼ਰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਲਵਿਦਾ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤੋ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬੀਤ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿਓ। ਦੇਖਿਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਸਕੂਨ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੜੀ ਰਹੇਗੀ।

THE DIARY

"ਉਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ... ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪੰਨੇ।"

ਦੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

Story 01 • Written by Maanpreet

✦ ✦ ✦

ਇਹ ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਸ਼ਾਮ ਸੀ। ਬਠਿੰਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿਮਰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੌਫ਼ੀ ਸ਼ਾਪ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੀਮੀ, ਪਰ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹੋਰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ... ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਪਲ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਜ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕਦਮ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ? ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਸਿਉਂ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਉਸ ਝੂਠੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕੈਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

✦ ✦ ✦

ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫੇਅਰਵੈੱਲ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਰੂਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।" ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅਟਕ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਕਾਇਰਤਾ ਨੇ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਮਰਨ। ਇੱਕ ਨਾਂਹ ਸਾਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਦਾ ਦਰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਝੂਠੀ 'ਹਾਂ' ਤਿੰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਅਜ਼ਾਬ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬਠਿੰਡੇ ਦਾ ਆਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਖੜਕਦਾ ਸਪਲੈਂਡਰ

Story 02 • A Tale of Epic Failures

ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ 21 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਉਸਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਉਸਦੇ ਦੋ ਵਿਹਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਤਰਫ਼ਾ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਐਕਟਿਵਾ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖੜਕਦੇ ਸਪਲੈਂਡਰ 'ਤੇ।

ਮੇਰੇ ਦੋ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਸਨ—ਪੰਮਾ ਤੇ ਜੱਸਾ। ਜੱਸੇ ਨੇ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਐਂਟਰੀ ਹੀਰੋਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਆ। ਸਪਲੈਂਡਰ ਦਾ ਪਟਾਕਾ ਪਵਾ ਕੇ ਰੋਕੀਂ ਐਨ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ।" ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਦਮ ਲੱਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਜਦੋਂ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਟਾਕਾ ਪਵਾ ਕੇ ਰੁਕਾਂਗਾ।

✦ ਪਟਾਕਾ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ✦

ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬ੍ਰੇਕ ਮਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਸਪਲੈਂਡਰ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੰਬ ਫਟਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਡਰ ਕੇ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਇੱਕ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਮੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜੈੱਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਬੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿਚਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਉਹ ਫੁੱਲ ਖੋਹਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਪਲੈਂਡਰ ਦੀ ਟੈਂਕੀ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ। "ਆਪਣਾ ਇਹ ਕਬਾੜਖਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾ!"

✦ ਸਿੱਖਿਆ ✦

ਜੱਸੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਨਾ ਵੀਰੇ, ਜਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਸਪਲੈਂਡਰ ਦੇ ਪਟਾਕੇ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀ ਕਰੂਗੀ?" ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਵਿਹਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ!

✦ ✦ ✦

"ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ ਉਹਨਾਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।"

ਮਾਨਪ੍ਰੀਤ

The Soul's Architect